Bir neçə mədəniyyətin ortaq hekayəsi
Qədim Çin, Hindistan, Yunanıstan və Roma ilə bağlı mənbələrdə masaj və ona bənzər əl üsullarına rast gəlinir. Bədənə qulluq hər yerdə həmin cəmiyyətin gündəlik həyatı və sağlamlıq haqqında təsəvvürləri ilə birlikdə formalaşırdı.
Masajın yaranmasını bir insanın adı və ya dəqiq bir tarixlə bağlamaq çətindir. Bizə çatan mətnlər onun müxtəlif yerlərdə necə tətbiq olunduğunu göstərir. Bu mətnləri yanaşı oxuyanda toxunuşun əsrlər boyu neçə fərqli ad və məna qazandığı görünür.
Hippokratın mətnindəki incə detal
Təxminən eramızdan əvvəl 400-cü ilə aid edilən, Hippokrat adı ilə tanınan “Oynaqlar haqqında” mətnində sürtmədən bəhs olunur. Müəllif bunu həkimin bilməli olduğu bacarıqlar arasında göstərir.
Diqqətçəkən məqam hərəkətin necə yerinə yetirilməsidir. Mətndə yumşaq əllə və incə hərəkətlə işləməyə ayrıca yer ayrılır. Toxunuşun gücü və tətbiq üsulu müəllif üçün əhəmiyyət daşıyırdı.
Bu kiçik detal qədim mətnə canlılıq verir: iki min ildən çox əvvəl yazan insan da əl hərəkətinin fərqini müşahidə edir, onu sözlə təsvir etməyə çalışırdı.
Romada “bunu ilk kim düşünüb?” sualı
Roma müəllifi Aulus Kornelius Sels “Tibb haqqında” əsərində sürtməyə ayrıca bölmə ayırır. O, bədənə yağ çəkilməsi ilə sürtməni fərqləndirir, hərəkətin gücündən və müddətindən danışır.
Selsin yazısında maraqlı bir müəlliflik mübahisəsi də var. Asklepiadın mövzunu geniş izah etdiyini qeyd edir, sonra oxucuya daha qədim Hippokrat mətnlərini xatırladır. Bu səhifələrdə biliyin bir müəllifdən digərinə necə ötürüldüyünü və yenidən izah edildiyini də izləyirik.
XIX əsr: təcrübədən peşəkar təlimə
XIX əsrin sonlarına doğru yeni bir sual ön plana çıxdı: bu işi görən insan necə hazırlanmalıdır?
1894-cü ildə Britaniyada dörd tibb bacısı Society of Trained Masseuses təşkilatını yaratdı. Təlim, imtahan, sertifikat və peşə standartları onun fəaliyyətinin əsas hissələri idi. Beləcə, bilik və bacarığın müəyyən qaydalarla öyrədilməsi daha sistemli forma aldı.
Təşkilat sonradan inkişaf edərək 1944-cü ildə Chartered Society of Physiotherapy adını qəbul etdi. Bu yol masajın peşəkarlaşması ilə fizioterapiyanın inkişafının tarixdə necə kəsişdiyini göstərir.
Tay masajı: kənd həyatından dünya irsinə
Masaj tarixinin başqa bir qolu Taylandın Nuad Thai ənənəsidir. Onun kökləri keçmiş kənd icmalarının özünəqulluq təcrübələri ilə əlaqələndirilir. Tarlada işləyən insanlar əzələ ağrıları zamanı yerli masaj bilicilərinə üz tuturdular.
Gündəlik həyatın içində formalaşan bu təcrübələr zamanla sistemli bilik və peşə kimi inkişaf etdi. Öyrənənlər ustaların yanında təcrübə qazanır, biliklər yeni nəsillərə ötürülürdü.
2019-cu ildə Nuad Thai UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edildi. Əl hərəkətləri ilə yanaşı, onların öyrədilməsi və yaşadılması da bu mədəni yaddaşın bir hissəsidir.
Müasir masajın arxasındakı uzun yol
Bu gün masaj menyusunda gördüyümüz müxtəlif adların arxasında fərqli ənənələr və inkişaf yolları dayanır. Əsrlər ərzində üsullar yenidən işlənib, təlim formaları yaranıb, insanların masajdan gözləntiləri dəyişib.
Qədim bir mətnin səhifəsi, kənddə ustadan öyrənilən hərəkət və peşəkar təlimdə qazanılan bacarıq bu tarixin ayrı-ayrı parçalarıdır. Onları birləşdirən isə insanın bədəninə diqqət ayırmaq və bu təcrübəni başqası ilə bölüşmək istəyidir.
